
Khép bữa tối bằng rượu cường hoá của riêng vụ 2000, hợp bánh tart hạnh nhân hoặc sô cô la đen.
18 chai
Vang Bồ Đào Nha quen nhất qua rượu Port ngọt của thung lũng Douro, nhưng chính vùng ấy còn làm vang đỏ khô đậm quả, chát vừa. Góc tây bắc có Vinho Verde trắng nhẹ, chua tươi, cao nguyên Dão cho vang đỏ thanh hơn Douro. Nhãn in tiếng Bồ Đào Nha, nên vài chữ như Tinto, Quinta hay Colheita cần biết nghĩa trước khi chọn chai.

Khép bữa tối bằng rượu cường hoá của riêng vụ 2000, hợp bánh tart hạnh nhân hoặc sô cô la đen.


Sô cô la đen, bánh ngọt hay phô mai xanh cuối bữa hợp port ngọt vừa, chát mượt.

Bánh hạnh nhân, phô mai xanh hoặc sô cô la đen ăn cùng Tawny Port ngọt đầy mà không gắt, thơm hạt dẻ nướng.


Dùng cuối bữa cùng quả hạch, phô mai cứng hay sô cô la, chai port tawny ngọt mượt và rất ấm.

Bánh sô cô la nhân chảy hay phô mai cuối bữa hợp port ngọt, nhiều lớp gia vị.

Hợp để biếu hoặc khép bữa tối cùng phô mai xanh và sô cô la đen, vì chai port này của riêng vụ 1999.

Mở khai vị cùng hạnh nhân rang hay ô liu, chai port trắng này khô hơn hẳn nhóm port đỏ, ấm và tròn.

Dùng cuối bữa cùng sô cô la đen hay phô mai xanh, chai port ngọt đậm, ấm, hậu vị rất dài.

Chai ngọt để nhâm nhi cuối bữa, thơm quả vả khô, chà là, caramel, mật ong và hạt phỉ nướng.

Hợp để biếu hoặc khép một bữa tối lớn bằng port 40 năm tuổi, cùng crème brûlée hoặc quả sung.

Kết bữa với bánh hạnh nhân, phô mai già hay sô cô la sữa thì Tawny này ngọt mà cân, mượt và ấm.

Ướp mát rồi mở cùng hải sản, gỏi hay món chiên, chai trắng Vinho Verde này rất tươi và nổi hương hoa.


Muốn nếm vang Bồ Đào Nha ở dạng khô thay vì dạng ngọt quen thuộc thì chai này hợp thịt cừu hoặc thịt bò nướng.


Muốn biết vùng làm Port cho ra vang thường thế nào thì chai thứ hai của Chryseia này đậm và mượt.
Giá vang Bồ Đào Nha chênh nhau khá xa tuỳ dòng, cột giá lấy theo chai rẻ nhất còn hàng của mỗi nhóm.
| Dòng | Dung tích | Nồng độ | Giá từ |
|---|---|---|---|
| Vang cường hoá | 750ml | 19,5% | 380.000 ₫ |
| Vang đỏ | 750ml | 14% | 550.000 ₫ |
Bồ Đào Nha là dải đất hẹp dọc bờ Đại Tây Dương, phía bắc mát và mưa nhiều, càng vào trong đất liền càng nóng. Khác biệt khí hậu ấy cho ra những kiểu rượu rất xa nhau, từ vang trắng nhẹ có chút ga tới rượu ngọt mạnh 20% cồn.
| Kiểu rượu | Vùng | Vị chính | Hợp lúc nào |
|---|---|---|---|
| Vang đỏ khô Douro | Thung lũng Douro, phía bắc | Đậm, quả đen, chát vừa | Món kho, món nướng |
| Vang đỏ Dão | Cao nguyên phía nam Douro | Thanh hơn, chua tươi, thơm hoa | Gà, vịt, thịt cừu |
| Vinho Verde | Góc tây bắc giáp Tây Ban Nha | Trắng nhẹ, chua tươi, có khi lăn tăn ga | Hải sản, đồ chiên ngày nóng |
| Port Ruby, Tawny | Douro, ủ ở Vila Nova de Gaia | Ngọt, mạnh 19 tới 20% cồn | Một ly nhỏ sau bữa |
| Port Vintage, Colheita | Douro | Ngọt, ghi năm của một vụ | Quà mang năm sinh, năm cưới |
Port thuộc nhóm vang cường hoá. Giữa chừng lên men, người ta đổ thêm rượu mạnh chưng từ nho, cồn tăng vọt làm men chết, nên một phần đường của nho ở lại và rượu vừa ngọt vừa mạnh. Vang đỏ khô Douro thì lên men hết đường như vang thường, 13 tới 14% cồn, dù dùng chung những giống nho với Port.
Độ chát của vang đỏ Bồ Đào Nha thay đổi theo giống nho và cách làm, không nên so chung với cả vang Chile hoặc Úc. Lợi hơi rít và miệng se lại là cảm giác của tannin, thường gọi là chát. Người ngại cảm giác này nên xem mô tả từng chai và chọn món ăn kèm, thay vì chỉ dựa vào xuất xứ.
Douro ở phía bắc Bồ Đào Nha có những vườn bậc thang trên sườn đá phiến. Vùng được khoanh ranh giới năm 1756, thuộc những vùng rượu có lịch sử quản lý xuất xứ lâu đời. Cảnh quan Alto Douro được UNESCO ghi danh năm 2001. Bên cạnh Port, vang khô phát triển mạnh hơn từ thập niên 1990.
Touriga Nacional, Touriga Franca, Tinta Roriz, Tinta Barroca và Tinta Cão đều xuất hiện trong rượu Douro. Các giống dùng làm Port cũng được dùng cho vang khô. Tinta Roriz là tên địa phương của Tempranillo, nhưng chai phối Douro vẫn cần được xem theo toàn bộ thành phần và cách làm.
Altano Douro Symington là vang khô của gia đình Symington, một nhà làm Port lâu đời. Rượu gợi mâm xôi đen, mận, thảo mộc khô và ca cao. Bạn dùng với bò nướng lá lốt hoặc mì sốt thịt bằm, rồi so độ chát với chai đang quen.
Maria Mansa Douro Quinta do Noval làm phần lớn từ Touriga Nacional, 13% cồn, mâm xôi, mận chín và hoa violet. Chai này mềm hơn Altano một chút, uống được ngay trong bữa tối giữa tuần mà không cần mở trước lâu.
Duas Quintas của nhà Ramos Pinto nghĩa là hai điền trang, rượu ghép nho từ hai vườn của nhà, 14% cồn, mùi việt quất, dâu tằm và chút khói thuốc. Post Scriptum de Chryseia Douro là rượu thứ hai của Chryseia, tức bản làm từ phần nho và thùng không chọn vào chai chính. Chryseia do gia đình Symington làm chung với ông Bruno Prats của Bordeaux.
Post Scriptum dùng chủ yếu nho Quinta de Roriz và có giai đoạn ủ trong thùng sồi Pháp 400 lít. Loại thùng này không tự quyết định phải gạn bao lâu. Bạn nên rót thử trước bữa rồi theo dõi hương, nhất là khi dùng với bò bít tết hoặc sườn nướng.
Dão là cao nguyên nằm sâu trong đất liền, phía nam Douro. Các dãy núi quây quanh cao nguyên chắn bớt mưa từ biển lẫn gió nóng từ trong lục địa. Nho trồng trên nền đá granite cho vang đỏ thanh hơn Douro, chua tươi hơn và thơm hoa, nhiều người hay ví với vang đỏ Bourgogne.
Casa Santos Lima Dão Reserva ghép Jaen, Tinta Roriz và Touriga Nacional, 14% cồn, mùi anh đào, dâu tây, oải hương và lá nguyệt quế. Jaen là tên ở Bồ Đào Nha của giống Mencía bên Tây Ban Nha. Chữ Reserva ở đây là tên dòng của nhà, không tự động có nghĩa rượu ngọt hơn hay cồn cao hơn bản thường. Chai hợp thịt cừu nướng, vịt quay hay gà nướng lá chanh, rót ở khoảng 16 tới 18 độ C.
Vinho Verde là tên xuất xứ ở miền tây bắc, không mô tả màu xanh của rượu. Vùng có cả vang trắng, đỏ và hồng. Kiểu nhẹ, tươi để dùng sớm rất quen thuộc, nhưng cũng có chai đầy hơn và phát triển khi cất. Chút ga nhẹ không phải đặc điểm bắt buộc của mọi Vinho Verde.
Vinho Verde trắng thường chỉ 8,5 tới 11% cồn, riêng Alvarinho của tiểu vùng Monção e Melgaço lên 11,5 tới 14%. Quinta da Lixa Flores Vinho Verde làm từ Loureiro, giống thơm hoa của vùng, khô, 13% cồn, mùi chanh xanh, hoa trắng, táo xanh. Chai đầy hơn mức thường gặp của vùng mà vẫn rất tươi.

Vinho Verde trắng dùng lạnh với nghêu hấp sả, mực chiên giòn hoặc gỏi cuốn tôm thịt. Với món chấm mắm me, bạn cần xét cả độ ngọt và chua của nước chấm. Nhóm vang trắng còn giới thiệu những giống khác để so cùng món, thay vì mặc định mọi chai đều thay nhau được.
Port được làm từ nho của vùng Douro, với nhiều nhà có hầm tại Vila Nova de Gaia đối diện Porto. Nơi ủ thực tế phụ thuộc nhà và dòng rượu. Nhóm vang cường hoá giải thích Ruby, Tawny, LBV và Vintage bên cạnh sherry. Khi chọn chai cụ thể, cần đọc cả tên kiểu lẫn tên nhà.
Tawny tiếp xúc lâu với thùng gỗ thường có màu hổ phách và hương hạt rang. Số tuổi là chỉ dẫn về phong cách trưởng thành của bản phối, không phải tuổi chính xác của mọi thành phần. Sandeman Porto Tawny 10 Years gợi hạnh nhân, caramel, quả khô và vỏ cam, nhà Sandeman có lịch sử từ năm 1790.

Royal Oporto 40 Years Tawny Porto của nhà Real Companhia Velha, lập năm 1756, thơm vani, vỏ cam kết tinh, hạnh nhân và quả khô. Nhà làm khuyên rót ở 16 độ C, không cần qua bình.

Gran Cruz Porto 30 Anos Tawny gợi mứt cam, caramel, quế và sung khô, Anos nghĩa là năm. Tawny ghi tuổi thường giữ hương sau mở lâu hơn Vintage, nhưng vẫn cần đóng kín và cất theo hướng dẫn. Bạn nên chọn dựa vào kiểu hương muốn dùng dần.
Quinta do Noval làm Port ở Douro từ năm 1715 và có cả một dải để thử dần. Noval Fine Ruby trẻ, màu đỏ tươi, mùi anh đào. Noval Tawny thơm hạt dẻ nướng, còn Noval 10 Years Tawny già hơn một bậc. Noval LBV là rượu một năm nhưng đóng chai muộn hơn Vintage, nên uống được sớm.
Noval Extra Dry White Port làm từ nho trắng và có kiểu khô, dùng với tonic và đá cho ly khai vị. Porto Cruz Special Reserve thuộc mức chi dưới nửa triệu để tìm hiểu Port hoặc dùng trong sốt. Chọn rượu nấu vẫn cần xét độ ngọt mà món ăn cần.
Gran Cruz ở Vila Nova de Gaia có gốc từ năm 1887. Nhà để Vintage 2 năm trong thùng rồi đóng chai cho rượu già tiếp trong chai, mỗi chai kèm hộp gỗ. Bản Vintage 1999 có mâm xôi đen, mận, nho khô, sô cô la và quế, 19% cồn, dùng làm quà cho ai sinh hoặc cưới vào năm 1999.

Gran Cruz Porto Vintage 1998 ghi niên vụ để phân biệt với bản 1999. Quinta do Noval Colheita 2000 lại là Tawny từ riêng vụ năm 2000 và trưởng thành trong thùng. Vintage thường có cặn nên cần xem tình trạng chai trước khi gạn. Với Colheita, kiểm thêm năm đóng chai để hiểu thời gian trong gỗ.
Nhãn vang Bồ Đào Nha có vài chữ lặp lại thường xuyên. Tinto là đỏ, Branco là trắng, Quinta là điền trang, còn Porto là cách người Bồ Đào Nha gọi rượu Port. DOC đứng sau tên vùng như Douro, Dão hay Vinho Verde báo rượu làm đúng luật vùng đó, còn Vinho Regional là vang cấp vùng rộng hơn với luật thoáng hơn.
Chữ Colheita dễ gây nhầm nhất. Trên chai Port, Colheita là Tawny của riêng một năm, nằm thùng nhiều năm rồi mới đóng chai. Trên chai vang khô, Colheita chỉ có nghĩa là vụ hái, đi kèm năm thu hoạch như mọi chai vang khác. Chai đỏ khô từ thung lũng Port ghi Douro DOC chứ không ghi Porto, nhìn một chữ là biết chai khô hay ngọt.
Ngân sách dưới một triệu có nhiều kiểu để so, từ vang khô tới Port. Mức chi cao hơn còn phụ thuộc nhà, niên vụ, độ hiếm và quá trình ủ, không chỉ tuổi rượu. Bạn nên chọn trước vang khô hay cường hoá rồi mới so giá.
| Số tiền mỗi chai | Chai Bồ Đào Nha gợi ý | Dịp dùng |
|---|---|---|
| Dưới 600.000đ | Porto Cruz Special Reserve, Altano Douro, Quinta da Lixa Flores Vinho Verde | Uống ở nhà, nấu sốt, tiệc nướng |
| 600.000đ tới 1 triệu | Duas Quintas, Casa Santos Lima Dão Reserva, Maria Mansa, Sandeman Tawny 10 Years, Post Scriptum, Noval Fine Ruby | Đãi khách cuối tuần |
| 1 tới 2 triệu | Noval Tawny, Noval LBV, Noval 10 Years Tawny, Noval Extra Dry White Port, Gran Cruz Vintage 1998, 1999 | Quà sinh nhật, biếu người thích ngọt |
| Trên 2,5 triệu | Gran Cruz 30 Anos, Noval Colheita 2000, Royal Oporto 40 Years | Mừng thọ, biếu Tết |
Tawny nên được chọn khi bạn biết người nhận thích vị ngọt và hương hạt rang. Vintage mang một năm kỷ niệm có câu chuyện riêng, nhưng nguồn gốc và tình trạng chai vẫn cần làm rõ. Người thích vang khô nên xem Douro hoặc Dão thay vì mặc định Port là món quà dễ uống.
Vang đỏ Douro thường 13 tới 14% cồn, để trong phòng 30 độ thì hơi cồn xộc lên trước mùi quả. Ướp ngăn mát khoảng 15 phút rồi rót quanh 16 độ C. Vinho Verde rót lạnh 7 tới 9 độ C, Port Tawny ở 10 tới 14 độ C, còn Ruby và Vintage ở 14 tới 16 độ C.
Vang Douro đi cùng món kho, món nướng đậm vị như thịt kho tiêu, sườn nướng, bò lúc lắc. Dão thanh hơn nên hợp gà, vịt. Vinho Verde có ga nhẹ hợp đồ chiên như chả giò, mực chiên nước mắm. Port Tawny đi cùng bánh flan, mứt gừng, hạt dẻ rang, còn Vintage để dành cho sô cô la đen, rót mỗi người chừng 60ml.
Vang đỏ khô đã mở cần đậy kín và giữ trong ngăn mát, rồi nếm lại trước khi dùng tiếp. Tawny và White Port có thời gian giữ hương khác Vintage. Hướng dẫn của đúng nhà làm nên được ưu tiên, vì lượng rượu còn lại và nhiệt độ cất đều ảnh hưởng chất lượng.
Port cùng một nhà có nhãn gần như sinh đôi, kiểu Noval Fine Ruby đứng cạnh Noval LBV, hay Gran Cruz Vintage đứng cạnh Gran Cruz 30 Anos. Khi người giao tới, bạn đọc chữ chỉ kiểu, con số tuổi hoặc năm, nhìn con tem rồi xem nhãn tiếng Việt sau lưng chai. Chai đúng đơn bạn mới thanh toán. Port tới nhầm kiểu hay nhầm năm thì tiền được trả lại, cước giao lẫn cước hoàn chai đều do cửa hàng lo. Công ty muốn có hoá đơn VAT thì báo tên và mã số thuế trước giờ giao, theo những gì mục cam kết chính hãng liệt kê. Port nhận làm quà mà còn băn khoăn, bạn chụp nhãn, nhãn lưng cùng phần nút chai rồi gửi Zalo, nhân viên xem giùm và không thu phí.